ภาวะซึมเศร้าในผู้สูงอายุ ดูแลใจ และแนวทางการรักษาที่เหมาะสม | NTKGoodHealth
เมื่อพูดถึงปัญหาสุขภาพในวัยสูงอายุ หลายคนมักนึกถึงโรคทางกาย เช่น เบาหวาน ความดันโลหิตสูง หรือโรคหัวใจ แต่ในความเป็นจริงแล้ว โรคและภาวะที่พบบ่อยในผู้สูงอายุ อีกกลุ่มหนึ่งที่ถูกมองข้ามบ่อยมาก คือปัญหาด้านจิตใจและอารมณ์ โดยเฉพาะ โรคซึมเศร้า หรือที่หลายคนเรียกติดปากว่า โรค ซึ้ ม เศร้า
ภาวะซึมเศร้าในผู้สูงอายุไม่ใช่เรื่องของ “คิดมาก” หรือ “อ่อนแอทางใจ” แต่เป็นปัญหาสุขภาพจิตที่ซับซ้อน มีผลต่อคุณภาพชีวิต ความสัมพันธ์ในครอบครัว และอาจรุนแรงถึงขั้นเป็นอันตรายต่อชีวิต หากไม่ได้รับการดูแลอย่างเหมาะสม
ภาวะซึมเศร้าในผู้สูงอายุ คืออะไร?
ภาวะซึมเศร้า (Depression) หรือ โรค depression เป็นโรคทางจิตเวชชนิดหนึ่งที่ส่งผลต่ออารมณ์ ความคิด และพฤติกรรมของผู้ป่วยอย่างต่อเนื่อง ไม่ใช่อารมณ์เศร้าชั่วคราวเหมือนเวลาผิดหวังหรือเสียใจทั่วไป
ในผู้สูงอายุ ภาวะซึมเศร้ามักแสดงออกไม่ชัดเจนเหมือนในวัยหนุ่มสาว หลายคนไม่ได้บอกว่าตัวเอง “เศร้า” แต่จะรู้สึก ซึม เศร้า เบื่อหน่าย อ่อนแรง หรือหมดแรงใจในการใช้ชีวิต มากกว่า จึงทำให้ครอบครัวเข้าใจผิดว่าเป็นเพียงความชราตามวัย
สิ่งที่ทำให้ภาวะซึมเศร้าในผู้สูงอายุซับซ้อน คือมักเกิดร่วมกับโรคเรื้อรังอื่น ๆ และถูกจัดอยู่ในกลุ่ม วัยสูงอายุด้านจิตใจและอารมณ์ ที่ต้องการการดูแลเฉพาะด้าน
👉 อ่านเพิ่มเติมได้ที่ โรคและภาวะที่พบบ่อยในผู้สูงอายุ
โรคซึมเศร้าอาการเป็นยังไงในผู้สูงอายุ
คำถามที่คนค้นหามากที่สุดคือ ซึมเศร้าอาการเป็นยังไง หรือ โรคซึมเศร้าอาการเป็นอย่างไร เพราะอาการในผู้สูงอายุอาจไม่เหมือนในวัยอื่น
อาการทางอารมณ์และจิตใจ
ผู้สูงอายุที่มีภาวะซึมเศร้ามักรู้สึก
เศร้าซึม เบื่อหน่าย ไม่สดใส
รู้สึกไร้ค่า หรือโทษตัวเอง
ไม่อยากพูด ไม่อยากเข้าสังคม
รู้สึกโดดเดี่ยว แม้อยู่กับครอบครัว
หลายคนกลายเป็น คนเศร้า โดยไม่มีเหตุผลชัดเจน และมักพูดว่า “อยู่ไปก็ไม่มีประโยชน์”
อาการทางความคิด
คิดช้า ตัดสินใจลำบาก
ความจำแย่ลง
มองโลกในแง่ลบตลอดเวลา
บางรายมีความคิดไม่อยากมีชีวิตอยู่
อาการเหล่านี้อาจทำให้ถูกเข้าใจผิดว่าเป็นโรคสมองเสื่อม ทั้งที่จริงเป็นผลจากภาวะซึมเศร้า
อาการทางร่างกาย
นอนไม่หลับ หรือหลับมากผิดปกติ
เบื่ออาหาร น้ำหนักลด
อ่อนเพลีย ไม่มีแรง
ปวดเมื่อยตามตัวโดยไม่พบสาเหตุ
ผู้สูงอายุจำนวนมากมาพบแพทย์ด้วยอาการทางกาย แต่ต้นเหตุแท้จริงคือ ซึมเศร้า อาการเป็นยังไง ที่แฝงอยู่
สัญญาณเตือนที่คนใกล้ตัวไม่ควรมองข้าม
ครอบครัวและผู้ดูแลมีบทบาทสำคัญมาก เพราะผู้สูงอายุจำนวนมากไม่รู้ตัวว่าตนเองป่วย หรือไม่กล้าบอกใคร
สัญญาณที่ควรระวัง ได้แก่
จากคนพูดเก่ง กลายเป็นคนเงียบผิดปกติ
ไม่สนใจสิ่งที่เคยชอบ
ฉุนเฉียว โกรธง่าย
ปฏิเสธการดูแล หรือไม่อยากพบใคร
พูดถึงความตายบ่อย ๆ
หลายครอบครัวเริ่มรู้สึกว่า อยู่กับคนแก่แล้วเครียด เพราะไม่เข้าใจพฤติกรรมที่เปลี่ยนไป ซึ่งจริง ๆ แล้วอาจเป็นสัญญาณของโรคซึมเศร้า ไม่ใช่นิสัยส่วนตัว
ภาวะซึมเศร้ากับโรคจิตเวชในผู้สูงอายุ ต่างกันอย่างไร?
คำว่า โรคจิตในผู้สูงอายุ หรือ โรคจิตเวชในผู้สูงอายุ มักถูกใช้ปนกัน ทำให้เกิดความเข้าใจผิด
ภาวะซึมเศร้าเป็นหนึ่งในกลุ่มโรคจิตเวช แต่ไม่ใช่โรคจิตทุกชนิด ผู้ป่วยซึมเศร้ามักยังรับรู้ความเป็นจริงได้ดี เพียงแต่มีอารมณ์และความคิดด้านลบอย่างต่อเนื่อง
ในขณะที่โรคจิตบางชนิด เช่น โรคหลงผิด หรือโรคจิตเภท อาจมีอาการประสาทหลอน หูแว่ว หรือเชื่อในสิ่งที่ไม่ตรงกับความจริง การแยกแยะให้ชัดเจนจึงสำคัญมากต่อการรักษา
โรคซึมเศร้ามีกี่ระยะ แลอันตรายแค่ไหน
โดยทั่วไป ภาวะซึมเศร้าสามารถแบ่งตามความรุนแรงได้หลายระดับ ตั้งแต่ระดับเล็กน้อยไปจนถึงรุนแรงมาก บางแหล่งอธิบายถึง โรคซึมเศร้า ระยะ ที่ 5 หรือ โรคซึมเศร้าระยะที่5 ซึ่งหมายถึงระยะที่อาการรุนแรงมาก
ในระยะรุนแรง ผู้ป่วยอาจ
ไม่สามารถใช้ชีวิตประจำวันได้
ไม่ดูแลตัวเอง
มีความคิดหรือพฤติกรรมเสี่ยงต่อการทำร้ายตัวเอง
ระยะนี้จำเป็นต้องได้รับการดูแลจากแพทย์เฉพาะทางอย่างใกล้ชิด และไม่ควรปล่อยให้ผู้สูงอายุอยู่ลำพัง
สาเหตุของภาวะซึมเศร้าในผู้สูงอายุ
ภาวะซึมเศร้าในวัยสูงอายุมักเกิดจากหลายปัจจัยร่วมกัน ได้แก่
ปัจจัยทางร่างกาย
โรคเรื้อรัง เช่น เบาหวาน หัวใจ อัมพฤกษ์
การเปลี่ยนแปลงของสารเคมีในสมอง
การใช้ยาบางชนิด
ปัจจัยทางจิตใจ
การสูญเสียคู่ชีวิตหรือคนใกล้ชิด
การเกษียณและสูญเสียบทบาททางสังคม
ความรู้สึกว่าตนเองเป็นภาระ
ปัจจัยทางสังคม
ความโดดเดี่ยว
ขาดการสื่อสารในครอบครัว
การเปลี่ยนแปลงสภาพแวดล้อม
แนวทางดูแลผู้สูงอายุที่มีภาวะซึมเศร้า
การดูแลผู้สูงอายุที่มีภาวะซึมเศร้าควรเป็นการดูแลแบบองค์รวม สอดคล้องกับแนวคิดของ โรคและภาวะที่พบบ่อยในผู้สูงอายุ ไม่ใช่แค่การกินยาเพียงอย่างเดียว
การสื่อสารอย่างเข้าใจ
รับฟังโดยไม่ตัดสิน
หลีกเลี่ยงคำพูดตำหนิ เช่น “คิดมากไปเอง”
ให้ผู้สูงอายุรู้สึกว่าตนยังมีคุณค่า
การดูแลด้านร่างกายและกิจวัตร
ชวนทำกิจกรรมเบา ๆ ที่เหมาะกับวัย
จัดตารางชีวิตที่สม่ำเสมอ
ดูแลเรื่องการนอนและโภชนาการ
การดูแลทางการแพทย์
พาไปพบแพทย์หรือนักจิตวิทยา
ใช้ยาเมื่อจำเป็น ภายใต้การดูแลของแพทย์
ติดตามอาการอย่างต่อเนื่อง
ควรพาผู้สูงอายุไปพบแพทย์เมื่อไร?
ควรพาผู้สูงอายุไปพบแพทย์ทันที หากพบว่า
อาการซึมเศร้าเป็นนานเกิน 2 สัปดาห์
อาการรุนแรงขึ้นเรื่อย ๆ
มีความคิดไม่อยากมีชีวิตอยู่
การใช้ชีวิตประจำวันถูกรบกวนอย่างชัดเจน
การเข้ารับการรักษาเร็ว ช่วยให้ผู้สูงอายุมีคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้น และลดภาระทางใจของครอบครัวได้มาก
แหล่งอ้างอิง
World Health Organization (WHO) – Depression and older adults
https://www.who.intNational Institute on Aging (NIA) – Depression and Older Adults
https://www.nia.nih.govMayo Clinic – Depression (major depressive disorder)
https://www.mayoclinic.orgNational Health Service (NHS UK) – Clinical depression
https://www.nhs.ukกรมสุขภาพจิต กระทรวงสาธารณสุข ประเทศไทย
https://www.dmh.go.th
FAQ คำถามที่พบบ่อย
1. โรคซึมเศร้าอาการเป็นยังไง ต่างจากความเศร้าทั่วไปอย่างไร?
ภาวะซึมเศร้าเป็นอาการที่ต่อเนื่องยาวนาน ส่งผลต่อชีวิตประจำวัน ไม่หายเองเหมือนความเศร้าทั่วไป
2. ผู้สูงอายุที่ซึม ๆ ทุกวัน ถือว่าเป็นโรคซึมเศร้าหรือไม่?
ไม่เสมอไป แต่หากมีอาการอื่นร่วมด้วย เช่น เบื่ออาหาร นอนไม่หลับ หรือหมดความหวัง ควรปรึกษาแพทย์
3. อยู่กับคนแก่แล้วเครียด ควรทำอย่างไร?
ควรทำความเข้าใจว่าอาการเหล่านั้นอาจมาจากโรค ไม่ใช่นิสัย การขอคำปรึกษาจากผู้เชี่ยวชาญช่วยลดความตึงเครียดได้
4. โรคซึมเศร้าในผู้สูงอายุรักษาหายไหม?
สามารถควบคุมและดีขึ้นได้ หากได้รับการรักษาและการดูแลอย่างเหมาะสม
5. ภาวะซึมเศร้าเกี่ยวข้องกับโรคจิตเวชในผู้สูงอายุหรือไม่?
เกี่ยวข้อง เพราะเป็นหนึ่งในกลุ่มโรคจิตเวช แต่ไม่ใช่ทุกโรคจิตเวชจะมีลักษณะเดียวกัน
