อุปกรณ์ช่วยเดินและช่วยพยุงสำหรับผู้สูงอายุ ใช้อย่างไรให้ปลอดภัย | NTKGoodHealth
การเดินและการทรงตัวเป็นหนึ่งในความสามารถสำคัญต่อคุณภาพชีวิตของผู้สูงอายุ เมื่ออายุมากขึ้น ความแข็งแรงของกล้ามเนื้อ ข้อต่อ และระบบประสาทลดลง ทำให้การเดินไม่มั่นคง เกิดความเสี่ยงลื่นล้มได้ง่าย การมี อุปกรณ์ช่วยเดินผู้สูงอายุ เช่น walker (วอคเกอร์), ไม้เท้าพยุงเดิน, tripod cane, หรือ ไม้ค้ำยัน (crutches) จึงเป็นตัวช่วยสำคัญที่ช่วยเพิ่มความมั่นใจและลดอุบัติเหตุในชีวิตประจำวัน
บทความนี้จะพาคุณทำความเข้าใจ ประเภทของอุปกรณ์ช่วยเดิน วิธีเลือกใช้ให้เหมาะกับผู้สูงวัย วิธีปรับสิ่งแวดล้อมให้รองรับการใช้อุปกรณ์ และคำแนะนำที่ถูกต้องจากผู้เชี่ยวชาญด้านกายภาพบำบัด เพื่อให้บ้านเป็นพื้นที่ปลอดภัยที่สุดสำหรับผู้สูงอายุ
ความสำคัญของ อุปกรณ์ช่วยเดิน
การหกล้มถือเป็นสาเหตุอันดับต้น ๆ ของการบาดเจ็บในผู้สูงอายุ โดยเฉพาะในบ้านที่ไม่ได้ถูกออกแบบให้รองรับความสามารถของวัยนี้ การใช้อุปกรณ์ช่วยพยุงจึงมีประโยชน์หลายประการ ได้แก่
เพิ่มการทรงตัว ลดโอกาสล้ม
ช่วยถ่ายน้ำหนักจากขาและเข่า
เสริมความมั่นใจในการเดินไปยังพื้นที่ต่าง ๆ
ช่วยให้ผู้สูงอายุมีความเป็นอิสระมากขึ้น
ลดความเสี่ยงกระดูกสะโพกหัก ซึ่งอันตรายรุนแรงในวัยสูงอายุ
➡ ปรับบ้านผู้สูงอายุให้ปลอดภัย ป้องกันการหกล้ม
ประเภทของอุปกรณ์ช่วยเดินที่ควรรู้
1. Walker คืออะไร? (วอคเกอร์ / วอร์คเกอร์)
Walker หรือที่คนไทยเรียกกันว่า “วอคเกอร์” คืออุปกรณ์ช่วยพยุงที่ออกแบบให้ผู้สูงอายุใช้สองมือจับโครงรูปสี่เหลี่ยม ช่วยเพิ่มความมั่นคงในการเดิน เหมาะกับผู้ที่มีปัญหาเดินทรงตัวไม่ได้หรือผู้ที่อยู่ช่วงพักฟื้นจากการผ่าตัด
ประเภทของ Walker
Walker แบบยก (Standard Walker)
เหมาะกับผู้ที่ต้องการพยุงตัวมาก ต้องยกทีละก้าวWalker แบบล้อ 2 ล้อ
เคลื่อนตัวง่ายขึ้น ลดแรงยก แต่ยังมั่นคงWalker 4 ล้อ (Rollator Walker)
มาพร้อมล้อ เบรก และที่นั่ง เหมาะกับใช้นอกบ้าน เดินไกล และหยุดพักได้
เหมาะกับใคร?
ผู้สูงวัยที่ขาอ่อนแรงมาก
ผู้ที่หลังผ่าตัดเปลี่ยนข้อเข่า
ผู้ป่วย Stroke ช่วงฟื้นตัว
ผู้ที่เดินเซง่าย
2. ไม้เท้าพยุงเดิน (Walking Cane / Walking Stick)
“ไม้เท้า” เป็นอุปกรณ์ที่ใช้ง่ายที่สุดและราคาเข้าถึงได้ เหมาะกับผู้สูงอายุที่ยังเดินได้เองแต่ต้องการเสริมความมั่นคงเล็กน้อย
ประเภทไม้เท้า
ไม้เท้าแบบเดี่ยว (Single Cane)
คล่องตัว เหมาะกับผู้สูงอายุที่ต้องการพยุงเพียงเล็กน้อยไม้เท้า 3 ขา (Tripod Cane)
ฐานกว้างขึ้น เพิ่มความมั่นคงไม้เท้า 4 ขา (Quad Cane)
มั่นคงที่สุดในกลุ่มไม้เท้า เหมาะกับผู้ที่มีปัญหาเดินเซบ่อย
คำถามยอดฮิต
ไม้เท้า ภาษาอังกฤษ: walking cane / walking stick
ไม้เท้าพยุงเดินแบบไหนดี: ให้เลือกตาม “ระดับการทรงตัว” ไม่ใช่ราคา
ไม้เท้าคนแก่ในปัจจุบัน: มีทั้งแบบอลูมิเนียม น้ำหนักเบา ปรับระดับได้
3. Tripod Cane คืออะไร?
Tripod cane คือไม้เท้าฐานสามขา พยุงได้มากกว่าไม้เท้าแบบเดี่ยวแต่ยังเคลื่อนไหวคล่องตัว เหมาะสำหรับผู้สูงอายุที่
ต้องการพยุงมากกว่าไม้เท้าแบบเดี่ยว
เดินบนพื้นผิวไม่เรียบ
มีปัญหาทรงตัวเล็กน้อยหลังผ่าตัด
4. Crutches คืออะไร? (ไม้ค้ำยัน / crutch)
อุปกรณ์ชนิดนี้ใช้เมื่อผู้สูงอายุ “ไม่สามารถลงน้ำหนักที่ขาข้างหนึ่งได้” เช่น
กระดูกขาหัก
หลังผ่าตัด
อุบัติเหตุทำให้ลงน้ำหนักไม่ได้
คำแปลที่ควรรู้
crutches แปลว่า = ไม้ค้ำยัน
crutch คือ = อุปกรณ์ช่วยเดินที่ใช้แขนรับน้ำหนักแทนขา
วิธีเลือกอุปกรณ์ช่วยเดินให้เหมาะกับผู้สูงอายุ
1. ประเมินสภาพผู้สูงอายุแบบมืออาชีพ
ก่อนซื้ออุปกรณ์ ต้องประเมิน 5 ส่วนนี้
ระดับความสามารถในการทรงตัว
แรงกล้ามเนื้อขา
โรคประจำตัว เช่น ข้อเข่าเสื่อม, Stroke
การใช้มือและแขน เช่น มีอาการเกร็งหรืออ่อนแรงหรือไม่
สภาพแวดล้อมบ้าน
พื้นต่างระดับ
พื้นลื่น
ทางเดินแคบ
การเลือกอุปกรณ์โดยไม่ผ่านการประเมิน อาจทำให้ล้มง่ายกว่าเดิม
2. วิธีวัดความสูงไม้เท้าหรือ walker ที่ถูกต้อง
ให้ผู้สูงอายุยืนหลังตรง
ปล่อยแขนข้างลำตัว
ระดับที่ถูกต้องคือ greater trochanter (ปุ่มกระดูกเหนือสะโพกด้านข้าง)
ด้ามจับต้องอยู่ระดับข้อมือ
เวลาจับต้องงอศอกประมาณ 20–30 องศา
ถ้าอุปกรณ์เตี้ยเกิน → หลังค่อม ปวดหลัง
ถ้าสูงเกิน → ไหล่ยก เดินไม่มั่นคง
3. วิธีการเดินที่ถูกต้อง 4 ขั้นตอน
เลื่อนอุปกรณ์ช่วยเดินไปด้านหน้า
ก้าวขาข้างอ่อนแรง
ก้าวขาข้างแข็งแรง
ตั้งหลักใหม่และค่อยก้าวต่อ
วิธีนี้ช่วยลดแรงลงขาและเพิ่มความมั่นคงสำหรับผู้สูงวัย
การใช้อุปกรณ์ช่วยเดินในพื้นที่ต่าง ๆ ของบ้าน
1. เดินในห้องน้ำอย่างปลอดภัย
ห้องน้ำเป็นจุดเสี่ยงลื่นล้มสูงสุด ต้องใช้อุปกรณ์ช่วยเดินคู่กับ
พื้นกันลื่น
ราวจับ
เก้าอี้อาบน้ำ
🔗 อ่านเพิ่ม ห้องน้ำปลอดภัยสำหรับผู้สูงวัย
2. เซ็ตอัปห้องนอนให้เดินง่าย
ควรจัดห้องนอนให้
ไม่มีของกีดขวาง
พื้นไม่ลื่น
มีไฟทางเดิน
🔗 อ่านเพิ่ม: การจัดห้องนอนเพื่อความสะดวกและปลอดภัย
3. เติมระบบ Smart Home ให้ปลอดภัยขึ้น
การเดินกลางคืนมักทำให้ผู้สูงอายุล้มได้ ไฟทางเดินอัตโนมัติช่วยได้มาก
🔗 อ่านเพิ่ม: Smart Home สำหรับผู้สูงอายุ
4. การเลือกบ้านหรือคอนโดที่รองรับผู้สูงอายุ
เมื่อเลือกที่อยู่อาศัยสำหรับวัยเกษียณ ต้องคำนึงถึง
ทางเดินกว้าง
ไม่มีสเต็ปต่างระดับ
พื้นลื่นหรือไม่
ห้องน้ำมีราวจับหรือไม่
🔗 อ่านเพิ่ม: การเลือกที่อยู่อาศัยสำหรับวัยเกษียณ
ข้อแนะนำจากนักกายภาพบำบัด
ผู้สูงอายุหลายคนเลือกอุปกรณ์ผิดแบบ ทำให้ล้มง่ายขึ้น นักกายภาพบำบัดให้คำแนะนำ
✔ อย่าเลือกตามราคาหรือดีไซน์ – ต้องดูความเหมาะสมกับผู้สูงอายุเป็นหลัก
✔ อย่าเลือก walker ที่ล้อเยอะเกินไปหากทรงตัวไม่ดี – Rollator Walker เหมาะกับผู้ที่ยังเดินคล่องระดับหนึ่ง
✔ ฝึกวิธีเดินอย่างถูกต้อง 3–7 วัน – เพื่อให้สมองและกล้ามเนื้อเรียนรู้การเคลื่อนไหวใหม่
✔ ควรประเมินซ้ำทุก 6 เดือน – ร่างกายผู้สูงอายุเปลี่ยนเร็ว
FAQ - คำถามที่พบบ่อย
1. อุปกรณ์ช่วยเดินผู้สูงอายุแบบไหนดีที่สุดสำหรับผู้เริ่มต้น?
โดยทั่วไป walker แบบยก เหมาะที่สุด เพราะให้ความมั่นคงสูงสุด แต่ต้องดูสภาพบ้านด้วย เช่น หากมีพื้นต่างระดับ ควร ปรับบ้านให้ปลอดภัย ลดการหกล้ม เพิ่มเติม
2. ไม้เท้าพยุงเดินแบบไหนดีสำหรับผู้ที่เดินเซบ่อย?
ไม้เท้า 4 ขาเป็นตัวเลือกที่ดี เพราะฐานกว้างและมั่นคงกว่าแบบเดี่ยว และควรจัดห้องนอนให้ปลอดภัยร่วมด้วยเพื่อป้องกันล้มในช่วงกลางคืน
3. walker แปลว่าอะไร? ใช้อย่างไร?
Walker แปลว่า “อุปกรณ์ช่วยเดินที่ใช้สองมือจับ” ช่วยพยุงน้ำหนักตัว เหมาะกับผู้สูงอายุที่แรงขาน้อย โดยควรใช้ร่วมกับบ้านที่มีการจัดทางเดินโล่ง เช่นบ้านที่ถูกปรับเพื่อผู้สูงอายุ
4. Tripod cane เหมาะกับใคร?
เหมาะกับผู้ที่ยังเดินได้แต่ต้องการความมั่นคงเพิ่ม และควรจับคู่กับระบบไฟ Smart Home เพื่อเพิ่มความปลอดภัยในเวลากลางคืน
5. สามารถใช้ walker ในห้องน้ำได้หรือไม่?
ใช้ได้ แต่ต้องระวังพื้นลื่น ควรใช้ร่วมกับพื้นกันลื่นและราวจับ
