โรคตาเลือนและต้อกระจก ในผู้สูงอายุ | NTKGoodHealth
สาเหตุ อาการ การรักษา และการผ่าตัดที่ควรรู้
เมื่ออายุมากขึ้น ร่างกายของเราย่อมเกิดการเสื่อมตามธรรมชาติ หนึ่งในอวัยวะที่ได้รับผลกระทบอย่างชัดเจนคือ “ดวงตา” ผู้สูงอายุจำนวนมากเริ่มมีปัญหา ตาเลือน มองไม่ชัด แพ้แสง หรือเห็นภาพซ้อน ซึ่งอาการเหล่านี้มักเกี่ยวข้องกับ ต้อกระจก โรคตาที่พบบ่อยมากในวัยสูงอายุ และเป็นหนึ่งใน โรคและภาวะที่พบบ่อยในผู้สูงอายุ ที่ส่งผลต่อคุณภาพชีวิตอย่างมีนัยสำคัญ
NTK GoodHealth จะพาคุณทำความเข้าใจตั้งแต่พื้นฐานว่า ต้อกระจกคืออะไร เลนส์ตาทำหน้าที่อะไร อาการต้อกระจกเป็นอย่างไร ต้อกระจกอันตรายไหม ไปจนถึงคำศัพท์ทางการแพทย์ที่หลายคนสงสัย เช่น phaco, IOL, aphakia, pseudophakia, mature cataract รวมถึงแนวทางการรักษาและการดูแลผู้สูงอายุหลังผ่าตัดต้อกระจกอย่างครบถ้วน
ต้อกระจกคืออะไร? (Cataract)
ต้อกระจก คือ ภาวะที่ เลนส์ตา (Lens) ซึ่งปกติควรใสและช่วยหักเหแสงให้ตกกระทบบนจอประสาทตา เกิดความขุ่นมัว ทำให้แสงผ่านได้ไม่ดี ส่งผลให้การมองเห็นลดลง ตาพร่า เห็นภาพไม่ชัด หรือเห็นแสงกระจาย
ต้อกระจก ภาษาอังกฤษ เรียกว่า Cataract เป็นโรคที่พบได้บ่อยมากในผู้สูงอายุ โดยเฉพาะผู้ที่มีอายุ 60 ปีขึ้นไป และถือเป็นสาเหตุสำคัญของภาวะตาบอดที่สามารถรักษาได้ หากได้รับการดูแลอย่างเหมาะสม
ต้อกระจกอาจเกิดขึ้นกับตาข้างเดียวหรือทั้งสองข้าง และมักค่อย ๆ เป็นมากขึ้นอย่างช้า ๆ จนผู้ป่วยไม่รู้ตัวในระยะแรก
เลนส์ตาคืออะไร? เลนส์ตาทำหน้าที่อะไร?
เลนส์ตา (Lens) คือโครงสร้างโปร่งใสที่อยู่หลังม่านตา ทำหน้าที่ หักเหแสง (Refraction) เพื่อให้ภาพตกกระทบลงบนจอประสาทตาอย่างชัดเจน คล้ายกับเลนส์กล้องถ่ายรูป หากเลนส์ตาใส ภาพที่เห็นจะคมชัด แต่หากเลนส์ตาขุ่น ภาพจะพร่ามัว
เมื่ออายุมากขึ้น โปรตีนภายในเลนส์ตาจะเริ่มเสื่อมสภาพและจับตัวกัน ทำให้เลนส์ตาขุ่น นี่คือกลไกหลักของการเกิดต้อกระจกในผู้สูงอายุ
ต้อกระจกเกิดจากอะไร? ทำไมผู้สูงอายุถึงเสี่ยง
สาเหตุหลักของต้อกระจกในผู้สูงอายุคือ ความเสื่อมตามวัย แต่ยังมีปัจจัยอื่น ๆ ที่เร่งให้เกิดต้อกระจกได้ เช่น
อายุที่เพิ่มขึ้น
โรคประจำตัว เช่น เบาหวาน
การใช้ยาสเตียรอยด์เป็นเวลานาน
การได้รับแสงแดดหรือรังสี UV มากเกินไป
การสูบบุหรี่
การบาดเจ็บที่ดวงตา
ประวัติผ่าตัดตาในอดีต
ในทางการแพทย์ ต้อกระจกยังแบ่งตามตำแหน่งของเลนส์ที่ขุ่น เช่น
NS คือ โรคอะไร → NS ย่อมาจาก Nuclear Sclerosis เป็นต้อกระจกที่เกิดบริเวณแกนกลางของเลนส์
Posterior คืออะไร → Posterior Subcapsular Cataract เป็นต้อกระจกที่เกิดด้านหลังเลนส์ มักทำให้แพ้แสงและมองใกล้ลำบาก
อาการต้อกระจกเป็นอย่างไร? และภาพที่ผู้ป่วยมองเห็น
อาการอาจแตกต่างกันในแต่ละคน แต่โดยทั่วไปมักพบว่า
มองเห็นภาพพร่ามัว เหมือนมีหมอกบัง
มองเห็นแสงกระจายหรือแสงแตกตอนกลางคืน
เห็นภาพซ้อน
สีของวัตถุซีดลง ไม่สดใส
แพ้แสงจ้า
ต้องเปลี่ยนแว่นสายตาบ่อย
ต้อกระจก ภาพที่เห็น มักถูกอธิบายว่าเหมือนมองผ่านกระจกฝ้า หรือเลนส์ที่มีคราบขุ่น ซึ่งจะเป็นมากขึ้นเรื่อย ๆ หากไม่ได้รับการรักษา
ต้อกระจกอันตรายไหม? หากไม่รักษาจะเกิดอะไรขึ้น
หลายคนกังวลว่า ต้อกระจกอันตรายไหม หรือ ต้อกระจกอันตรายไหมถ้าไม่ผ่า
ต้อกระจก ไม่อันตรายถึงชีวิตโดยตรง แต่หากปล่อยทิ้งไว้โดยไม่รักษา อาจนำไปสู่ผลกระทบที่รุนแรง เช่น
การมองเห็นแย่ลงจนใช้ชีวิตประจำวันลำบาก
เพิ่มความเสี่ยงต่อการหกล้มในผู้สูงอายุ
สูญเสียความสามารถในการดูแลตนเอง
ต้อกระจกระยะรุนแรงหรือ mature cataract คือ ภาวะที่เลนส์ขุ่นทั้งหมด อาจทำให้ตาบอดได้
ต้อกระจกจึงเป็นหนึ่งใน โรคและภาวะที่พบบ่อยในผู้สูงอายุ ที่ควรได้รับการประเมินและรักษาอย่างเหมาะสม
การรักษาต้อกระจก มีวิธีอะไรบ้าง?
ในระยะเริ่มต้น แพทย์อาจแนะนำให้ปรับแว่นสายตา หรือปรับสภาพแสงเพื่อช่วยในการมองเห็น แต่เมื่อเลนส์ตาขุ่นมากขึ้น วิธีที่ได้ผลดีที่สุดคือ การผ่าตัดต้อกระจก
การรักษาแบบพื้นบ้านหรือการ ลอกต้อกระจก ด้วยวิธีอื่นที่ไม่ใช่การแพทย์ ยังไม่มีหลักฐานทางวิทยาศาสตร์รองรับ และอาจเป็นอันตรายต่อดวงตาได้
การผ่าตัดต้อกระจกคืออะไร? (Cataract Surgery)
การผ่าตัดต้อกระจกในปัจจุบันเป็นการผ่าตัดขนาดเล็ก ใช้เวลาสั้น และมีความปลอดภัยสูง โดยนิยมใช้เทคนิคที่เรียกว่า Phacoemulsification
ในเวชระเบียนอาจพบคำย่อ เช่น
sc คือ ทางการแพทย์ → มักหมายถึง subcutaneous (ขึ้นกับบริบท)
ppl ย่อมาจาก posterior polar lens (ในบางกรณีเฉพาะทางจักษุ)
Phacoemulsification with IOL คืออะไร?
เป็นการผ่าตัดต้อกระจกแบบมาตรฐานในปัจจุบัน โดยแพทย์จะใช้คลื่นอัลตราซาวด์สลายเลนส์ตาที่ขุ่นออก แล้วใส่ เลนส์ตาเทียม (IOL – Intraocular Lens) เข้าไปแทน
IOL คืออะไร / IOL eye คืออะไร?
IOL คือเลนส์ตาเทียมที่ใส่เข้าไปในลูกตา ทำหน้าที่แทนเลนส์เดิม ช่วยให้ผู้ป่วยกลับมามองเห็นได้ดีขึ้น
Aphakia และ Pseudophakia คืออะไร?
Aphakia คือ ภาวะที่ไม่มีเลนส์ตาอยู่ในลูกตา (ไม่ได้ใส่เลนส์เทียม)
Pseudophakia คือ ภาวะที่มีการใส่เลนส์ตาเทียม (IOL) เข้าไปแล้ว ซึ่งเป็นกรณีที่พบได้ทั่วไปในปัจจุบัน
เลนส์ตาเคลื่อน วิธีรักษา
ในบางกรณี เลนส์ตาเทียมอาจเกิดการเคลื่อน ทำให้มองเห็นผิดปกติ แพทย์จะประเมินว่าเป็นระดับใด หากไม่รุนแรงอาจเฝ้าดูอาการ แต่หากมีผลต่อการมองเห็น อาจต้องผ่าตัดแก้ไข
การดูแลหลังผ่าตัดต้อกระจกในผู้สูงอายุ
ในทางการแพทย์ ต้อกระจกยังแบ่งตามตำแหน่งของเลนส์ที่ขุ่น เช่น
หยอดยาตามแพทย์สั่งอย่างเคร่งครัด
หลีกเลี่ยงการขยี้ตา
งดกิจกรรมที่เสี่ยงต่อการกระแทก
มาพบแพทย์ตามนัด
จัดสภาพแวดล้อมในบ้านให้ปลอดภัย
โรคตาเลือนและต้อกระจกในผู้สูงอายุ เป็นปัญหาสุขภาพที่พบได้บ่อย แต่สามารถรักษาได้อย่างมีประสิทธิภาพ หากได้รับการวินิจฉัยและดูแลอย่างเหมาะสม การทำความเข้าใจตั้งแต่ เลนส์ตาทำหน้าที่อะไร อาการต้อกระจกเป็นอย่างไร ต้อกระจกอันตรายไหม ไปจนถึงการผ่าตัดแบบ phaco with IOL จะช่วยให้ผู้สูงอายุและผู้ดูแลตัดสินใจได้อย่างมั่นใจ และมีคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้น
แหล่งอ้างอิง
American Academy of Ophthalmology – Cataract
https://www.aao.org/eye-health/diseases/what-are-cataractsMayo Clinic – Cataracts
https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/cataractsNational Eye Institute (NEI) – Cataract
https://www.nei.nih.gov/learn-about-eye-health/eye-conditions-and-diseases/cataractsNHS (UK) – Cataract
https://www.nhs.uk/conditions/cataractsMedlinePlus – Cataract
https://medlineplus.gov/cataract.html
FAQ คำถามที่พบบ่อย
1. ต้อกระจกคืออะไร และเกิดขึ้นได้อย่างไร?
ต้อกระจก คือ ภาวะที่เลนส์ตาขุ่นจากการเสื่อมตามวัย ทำให้แสงผ่านเข้าตาได้ไม่ดี ส่งผลให้มองเห็นไม่ชัด พบได้บ่อยในผู้สูงอายุ และถือเป็นหนึ่งในโรคตาที่พบบ่อยที่สุดในวัยสูงอายุ
2. อาการต้อกระจกเป็นอย่างไร รู้ได้อย่างไรว่าควรไปพบแพทย์?
อาการที่พบบ่อย ได้แก่ ตาพร่า มองเห็นเหมือนมีหมอกบัง เห็นแสงแตกตอนกลางคืน สีซีดลง หรือเปลี่ยนแว่นบ่อย หากอาการเหล่านี้รบกวนชีวิตประจำวัน ควรเข้ารับการตรวจตากับจักษุแพทย์
3. ต้อกระจกอันตรายไหม ถ้าไม่รักษาจะเป็นอะไรหรือไม่?
ต้อกระจกไม่อันตรายถึงชีวิต แต่หากปล่อยทิ้งไว้โดยไม่รักษา อาจทำให้การมองเห็นแย่ลงจนตาบอดได้ โดยเฉพาะในระยะที่เรียกว่า mature cataract และเพิ่มความเสี่ยงต่อการหกล้มในผู้สูงอายุ
4. การผ่าตัดต้อกระจกคืออะไร และคำว่า Phaco with IOL หมายถึงอะไร?
การผ่าตัดต้อกระจก (Cataract Surgery) ในปัจจุบันนิยมใช้วิธี phacoemulsification with IOL คือการสลายเลนส์ตาที่ขุ่นออก แล้วใส่เลนส์ตาเทียม (IOL) เข้าไปแทน เป็นวิธีที่ปลอดภัย แผลเล็ก และฟื้นตัวเร็ว
5. หลังผ่าตัดต้อกระจก ผู้สูงอายุมองเห็นดีขึ้นแค่ไหน และต้องดูแลตัวเองอย่างไร?
ผู้สูงอายุส่วนใหญ่มองเห็นดีขึ้นอย่างชัดเจนภายในไม่กี่วันหลังผ่าตัด ควรหยอดยาตามแพทย์สั่ง งดขยี้ตา และมาตรวจติดตามอาการตามนัด การดูแลที่เหมาะสมช่วยลดภาวะแทรกซ้อนและทำให้ผลการรักษาดีในระยะยาว