โรคไตเรื้อรังในผู้สูงอายุ สาเหตุ อาการ ระยะของโรคไต | NTKGoodHealth
โรคไตเรื้อรัง (Chronic Kidney Disease หรือ CKD) เป็นหนึ่งใน โรคและภาวะที่พบบ่อยในผู้สูงอายุ เนื่องจากการทำงานของอวัยวะต่าง ๆ ในร่างกายจะค่อย ๆ เสื่อมลงตามวัย โดยเฉพาะ ระบบไต ซึ่งมีหน้าที่สำคัญในการกรองของเสีย ควบคุมสมดุลน้ำ เกลือแร่ และความดันโลหิต
เมื่อไตเสื่อมอย่างต่อเนื่อง ผู้ป่วยอาจมีค่าการทำงานของไตลดลง เช่น ค่า eGFR และค่า creatinine ที่ผิดปกติ ซึ่งเป็นตัวบ่งชี้สำคัญในการวินิจฉัย chronic kidney disease หรือโรคไตเรื้อรัง
ไตอยู่ตรงไหนของร่างกาย และไตมีหน้าที่อะไร?
หลายคนสงสัยว่า ไตอยู่ตรงไหนของร่างกาย หรือว่า ไตมีกี่ข้าง กันแน่? จริง ๆ แล้ว ไต (Kidney) เป็นอวัยวะสำคัญของระบบทางเดินปัสสาวะ โดยคำว่า kidney แปลว่า ไต ในภาษาอังกฤษ และในทางการแพทย์มักใช้คำว่า nephro หรือ renal
ไตอยู่ส่วนไหนของร่างกาย?
ไตอยู่ด้านหลังของช่องท้อง ใต้ชายโครงเล็กน้อย อยู่บริเวณหลังส่วนเอวทั้งสองด้าน
มีทั้งหมด 2 ข้าง
อยู่ด้านซ้ายและขวาของกระดูกสันหลัง
ไตมีหน้าที่อะไร?
หน้าที่ของไต (Kidney Function) มีหลายอย่าง เช่น
กรองของเสียออกจากเลือด
ควบคุมระดับน้ำและเกลือแร่
ควบคุมความดันโลหิต
ผลิตฮอร์โมนสร้างเม็ดเลือดแดง
ควบคุมสมดุลกรด-ด่างในร่างกาย
ทั้งหมดล้วนหมายถึง กระบวนการกรองเลือดผ่านหน่วยไต หรือ nephron
อ่านเพิ่มเติมได้ที่ โรคและภาวะที่พบบ่อยในผู้สูงอายุ
โครงสร้างของไตและหน่วยไตทำงานอย่างไร?
ภายในไตมีหน่วยกรองที่เรียกว่า Nephron (หน่วยไต)
ประกอบด้วย
glomerulus คือ ส่วนกรองเลือด
tubule หรือ ท่อหน่วยไต
กระบวนการทำงานของไตมี 3 ขั้นตอนหลัก
การกรองเลือด (glomerular filtration)
การดูดกลับสารสำคัญ
การขับของเสียออกทางปัสสาวะ
โรคไตเรื้อรังคืออะไร? (Chronic Kidney Disease)
โรคไตเรื้อรัง (Chronic Kidney Disease หรือ CKD) คือภาวะที่ไตทำงานลดลงอย่างต่อเนื่องมากกว่า 3 เดือน
มักเกิดจาก
เบาหวาน
ความดันโลหิตสูง
โรคหัวใจ
อายุที่เพิ่มขึ้น
ค่า eGFR และค่า Creatinine คืออะไร?
การตรวจไตมักใช้ตัวชี้วัดสำคัญคือ
1. ค่า Creatinine
creatinine คือ ของเสียจากกล้ามเนื้อ
หากค่า creatinine สูง แสดงว่าไตกรองของเสียได้ลดลง
2. ค่า eGFR
eGFR (Estimated Glomerular Filtration Rate)
เป็นค่าประเมินการทำงานของไต
| ค่า eGFR | ความหมาย |
|---|---|
| 90+ | ไตปกติ |
| 60-89 | ไตเริ่มเสื่อมเล็กน้อย |
| 30-59 | CKD stage 3 |
| 15-29 | CKD stage 4 |
| <15 | ไตวายระยะสุดท้าย |
ระยะของโรคไตเรื้อรัง (CKD Stages)
chronic kidney disease staging แบ่งออกเป็น 5 ระยะ
CKD stage 1
ไตยังทำงานได้เกือบปกติ
CKD stage 2
ไตเสื่อมเล็กน้อย แต่ยังสามารถควบคุมได้หากดูแลสุขภาพดี
CKD stage 3
ระยะนี้ยังสามารถมีชีวิตได้หลายสิบปี หากควบคุมโรคประจำตัวได้ดี
CKD stage 4
ระยะนี้ไตทำงานต่ำกว่า 30%
CKD stage 5 (ESRD)
End Stage Renal Disease หรือ ESRD
ผู้ป่วยอาจต้อง
ฟอกไต
ล้างไตทางช่องท้อง (CAPD)
ปลูกถ่ายไต
อาการของโรคไตเรื้อรังในผู้สูงอายุ
บวมกดบุ๋ม
อ่อนเพลีย
ปัสสาวะผิดปกติ
คลื่นไส้
ความดันสูง
บางครั้งอาจมี
โปรตีนรั่วในปัสสาวะ
ค่า BUN สูง
การตรวจไต ตรวจอะไรบ้าง?
ค่า Creatinine
ค่า eGFR
ตรวจปัสสาวะ
ตรวจโปรตีนรั่ว
Ultrasound ไต
การรักษาโรคไตเรื้อรัง
การรักษาควรเน้น
ควบคุมเบาหวาน
ควบคุมความดัน
ลดโปรตีนในอาหาร
หากไตเสื่อมมากอาจต้อง ฟอกไต (dialysis)
อาหารสำหรับผู้ป่วยโรคไต
ลดเค็ม
ลดโปรตีนบางชนิด
ลดฟอสฟอรัส
หากมี โปรตีนรั่วในปัสสาวะ ควรปรึกษาแพทย์ก่อนปรับอาหาร
วิธีชะลอโรคไตในผู้สูงอายุ
ควบคุมเบาหวาน
ควบคุมความดัน
ลดอาหารเค็ม
ดื่มน้ำเพียงพอ
ตรวจค่าไตสม่ำเสมอ
ข้อมูลทางการแพทย์ในบทความนี้อ้างอิงจาก
National Kidney Foundation (NKF) Levey, A. S., Coresh, J., et al. (2020). Chronic Kidney Disease: Definition, Classification, and Prognosis. National Kidney Foundation Clinical Practice Guidelines.
https://www.kidney.org/KDIGO Clinical Practice Guideline Kidney Disease: Improving Global Outcomes (KDIGO) Work Group. (2013). KDIGO Clinical Practice Guideline for the Evaluation and Management of Chronic Kidney Disease.
https://kdigo.org/National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases (NIDDK) National Institutes of Health. (2023). Chronic Kidney Disease (CKD): Symptoms, Causes, and Treatment.
https://www.niddk.nih.gov/Journal of the American Society of Nephrology Levey, A. S., Stevens, L. A., et al. (2009). A New Equation to Estimate Glomerular Filtration Rate.
สมาคมโรคไตแห่งประเทศไทย (2564). แนวทางการดูแลผู้ป่วยโรคไตเรื้อรัง (CKD Guideline Thailand).
https://www.nephrothai.org/
FAQ คำถามที่พบบ่อย
1. โรคไตอันตรายไหม?
หากตรวจพบเร็ว สามารถชะลอการเสื่อมของไตได้
2. ถ้าไม่ฟอกไตจะอยู่ได้นานไหม?
ขึ้นอยู่กับระยะโรคและสุขภาพโดยรวม
3. ค่าไตปกติอยู่ที่เท่าไหร่?
ค่า eGFR ปกติควรมากกว่า 90
4. โปรตีนรั่วในปัสสาวะหายเองได้ไหม?
บางกรณีสามารถควบคุมได้ด้วยการรักษาอย่างทันท่วงที
NTK GoodHealth บริการดูแลผู้สูงอายุ เด็กเล็ก และเด็กพิเศษ ปรึกษาฟรี โทร. 082-791-6559 และ 091-710-5596 หรือ LINE. @ntkgood
