โรคพาร์กินสัน คืออะไร อันตรายไหม และดูแลอย่างไร | NTKGoodHealth
โรคพาร์กินสันเป็นหนึ่งใน โรคและภาวะที่พบบ่อยในผู้สูงอายุ ที่หลายครอบครัวเริ่มพบมากขึ้นในสังคมสูงวัยของประเทศไทย หลายคนอาจเคยเห็นผู้สูงอายุมีอาการมือสั่น แขนสั่นข้างเดียว เดินช้า หรือมีอาการเกร็ง แต่ยังไม่แน่ใจว่าใช่โรคพาร์กินสันหรือไม่ บางคนกังวลว่า โรคพาร์กินสัน อันตรายไหม, พาร์กินสัน มีกี่ระยะ, หรือ พาร์กินสัน อยู่ได้กี่ปี
NTK GoodHealth จะพาคุณทำความเข้าใจ โรคพาร์กินสันคืออะไร ตั้งแต่สาเหตุ อาการ ระยะของโรค ผลกระทบต่อชีวิตประจำวัน ไปจนถึงแนวทางดูแลผู้สูงอายุอย่างเหมาะสม เพื่อให้ทั้งผู้ป่วยและครอบครัวสามารถรับมือกับโรคนี้ได้อย่างมั่นใจมากขึ้น
โรคพาร์กินสัน คืออะไร? (Parkinson’s Disease)
โรคพาร์กินสัน (Parkinson’s Disease) เป็นโรคทางระบบประสาทเรื้อรังที่เกิดจากการเสื่อมของเซลล์ประสาทในสมองส่วนที่ควบคุมการเคลื่อนไหว โดยเฉพาะบริเวณที่สร้างสารโดพามีน (Dopamine) เมื่อสมองขาดโดพามีน การสั่งงานกล้ามเนื้อจึงผิดปกติ ทำให้เกิดอาการสั่น แข็ง เกร็ง และเคลื่อนไหวช้าลง
คำว่า disease คือ ภาวะความผิดปกติของร่างกายหรือจิตใจที่มีสาเหตุชัดเจน และต้องได้รับการดูแลรักษาอย่างต่อเนื่อง ซึ่งโรคพาร์กินสันก็จัดอยู่ในกลุ่มนี้
parkinsonism คืออะไร? ต่างจากพาร์กินสันหรือไม่?
หลายคนอาจเคยเห็นคำว่า parkinsonism คืออะไร และสงสัยว่าต่างจากโรคพาร์กินสันหรือไม่
คำว่า Parkinsonism เป็นคำเรียกรวมกลุ่มอาการที่คล้ายพาร์กินสัน เช่น อาการสั่น (tremor), กล้ามเนื้อแข็ง (rigidity), เคลื่อนไหวช้า แต่ ไม่จำเป็นต้องเป็นโรคพาร์กินสันแท้ อาจเกิดจากยา โรคหลอดเลือดสมอง หรือโรคทางระบบประสาทอื่น ๆ
ดังนั้น ผู้สูงอายุที่มีอาการสั่นหรือแขนสั่นข้างเดียว ควรได้รับการวินิจฉัยจากแพทย์เพื่อแยกสาเหตุอย่างถูกต้อง
สันนิบาต คือโรคอะไร? เกี่ยวข้องกับพาร์กินสันไหม?
คำว่า สันนิบาต คือโรคอะไร หรือ โรคสันนิบาต เป็นคำโบราณที่คนไทยใช้เรียกอาการเจ็บป่วยรุนแรงเกี่ยวกับระบบประสาท เช่น อัมพฤกษ์ อัมพาต หรืออาการชักเกร็ง
ในทางการแพทย์สมัยใหม่ สันนิบาตไม่ใช่ชื่อโรคพาร์กินสันโดยตรง แต่บางอาการอาจถูกนำมาเรียกปะปนกัน เช่น ตัวแข็ง เกร็ง หรือเคลื่อนไหวผิดปกติ
อาการของโรคพาร์กินสันในผู้สูงอายุ
อาการสั่น เกิดจากอะไร
หนึ่งในคำถามที่พบบ่อยที่สุดคือ อาการสั่นเกิดจากอะไร
ในโรคพาร์กินสัน อาการสั่น (tremor คือ / tremors คือ) มักเกิดขณะอยู่นิ่ง เช่น นั่งเฉย ๆ แล้วมือสั่น และจะดีขึ้นเมื่อเริ่มขยับ
อาการที่พบได้บ่อย
หัวสั่นเกิดจากอะไร / อาการหัวสั่น เกิดจากอะไร
ขาสั่นเกิดจากอะไร / อาการขาสั่น เกิดจากอะไร
แขนสั่นข้างเดียว / แขน สั่น ข้าง เดียว (เป็นลักษณะเด่นของพาร์กินสันระยะเริ่มต้น)
ขาสั่น ๆ เดินไม่มั่นคง
คำว่า ขาสั่น ภาษาอังกฤษ ใช้ว่า leg tremor
อาการสั่นเฉพาะจุดที่พบได้บ่อย
ผู้สูงอายุบางรายอาจไม่ได้มีมือสั่นชัดเจน แต่มีอาการเฉพาะจุด เช่น
คางสั่น / คาง สั่น
ปากสั่น / ปากสั่นเกิดจากอะไร
อาการเหล่านี้อาจดูเล็กน้อย แต่เป็นสัญญาณเริ่มต้นที่ไม่ควรมองข้าม
อาการอื่น ๆ ที่พบร่วม
นอกจากอาการสั่น ผู้ป่วยโรคพาร์กินสันมักมีอาการอื่นร่วมด้วย เช่น
กล้ามเนื้อแข็ง เกร็ง (rigidity คือ / rigidityคือ)
เคลื่อนไหวช้า ลุกนั่งลำบาก
เดินตัวงอ ก้าวสั้น
สีหน้าไม่แสดงอารมณ์
อาการเพ้อของคนป่วย ในบางราย
อาการชักเกร็งในผู้สูงอายุ (พบได้น้อย แต่ต้องแยกโรค)
พาร์กินสัน มีกี่ระยะ
คำถามที่พบบ่อยมากคือ พาร์กินสัน มีกี่ระยะ / พาร์ กิน สัน มี กี่ ระยะ / พาร์กินสัน มีกี่ระยะ โดยทั่วไปแพทย์แบ่งโรคพาร์กินสันออกเป็น 5 ระยะ
ระยะที่ 1
อาการเล็กน้อย
มักเริ่มสั่นข้างเดียว เช่น แขนสั่นข้างเดียว
ยังใช้ชีวิตประจำวันได้เกือบปกติ
ระยะที่ 2
อาการสั่นและเกร็งเริ่มเป็นทั้งสองข้าง
เดินช้าลง แต่ยังไม่ล้มง่าย
ระยะที่ 3
เริ่มเสียการทรงตัว
เสี่ยงต่อการหกล้ม
ต้องระวังมากขึ้นในชีวิตประจำวัน
ระยะที่ 4
อาการรุนแรง
เดินลำบาก ต้องใช้คนช่วย
กล้ามเนื้อแข็งมาก
ระยะที่ 5 (ระยะสุดท้าย)
ไม่สามารถเดินเองได้
มักต้องนอนติดเตียง
ต้องพึ่งพาผู้ดูแลตลอดเวลา
โรคพาร์กินสัน อันตรายไหม?
โรคพาร์กินสัน ไม่ใช่โรคติดต่อ และไม่ใช่มะเร็ง แต่เป็นโรคเรื้อรังที่ค่อย ๆ ดำเนินไป หากไม่ได้รับการดูแลที่เหมาะสม อาจเกิดภาวะแทรกซ้อน เช่น
หกล้ม กระดูกหัก
ปอดอักเสบจากการสำลัก
ภาวะติดเตียง
สิ่งสำคัญคือการดูแลต่อเนื่องและเหมาะสมตั้งแต่ระยะแรก
พาร์กินสัน อยู่ได้กี่ปี และพาร์กินสัน เสียชีวิตหรือไม่?
โดยทั่วไป ผู้ป่วยพาร์กินสัน สามารถมีอายุยืนใกล้เคียงคนปกติ หากได้รับการรักษาและดูแลอย่างเหมาะสม การเสียชีวิตมักไม่ได้เกิดจากโรคโดยตรง แต่เกิดจากภาวะแทรกซ้อน เช่น การติดเชื้อ หรือการหกล้ม
ผู้ป่วยโรคพาร์กินสัน ขับรถได้ไหม?
ในระยะเริ่มต้น ผู้ป่วยบางรายยังสามารถขับรถได้ หาก
อาการสั่นและเกร็งยังไม่รุนแรง
ปฏิกิริยาตอบสนองยังดี
แพทย์ประเมินแล้วว่าปลอดภัย
แต่เมื่อโรคลุกลาม การขับรถอาจเสี่ยงอันตรายต่อตนเองและผู้อื่น ควรหยุดขับและหาทางเลือกอื่นแทน
แนวทางดูแลผู้สูงอายุที่เป็นโรคพาร์กินสัน
การดูแลผู้ป่วยพาร์กินสันควรเป็นแบบองค์รวม เชื่อมโยงกับแนวคิด โรคและภาวะที่พบบ่อยในผู้สูงอายุ ได้แก่
การกินยาตามแพทย์สั่งอย่างสม่ำเสมอ
กายภาพบำบัดเพื่อชะลอการเกร็ง
ปรับบ้านให้ปลอดภัย ลดความเสี่ยงการล้ม
การดูแลด้านจิตใจ ลดภาวะซึมเศร้า
มีผู้ดูแลหรือบริการดูแลผู้สูงอายุที่บ้านเมื่อจำเป็น
โรคพาร์กินสันเป็นหนึ่งใน โรคชรา / โรคชราภาพ ที่พบได้บ่อยในผู้สูงอายุ แม้จะไม่สามารถรักษาให้หายขาดได้ แต่การรู้เท่าทันอาการ เข้าใจระยะของโรค และดูแลอย่างเหมาะสม จะช่วยให้ผู้ป่วยใช้ชีวิตได้อย่างมีคุณภาพ และลดภาระของครอบครัวได้อย่างมาก
แหล่งอ้างอิง
Parkinson’s Foundation – Parkinson’s Disease Overview
https://www.parkinson.orgNational Institute on Aging (NIA) – Parkinson’s Disease
https://www.nia.nih.gov/health/parkinsons-diseaseMayo Clinic – Parkinson’s disease
https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/parkinsons-diseaseNHS (UK) – Parkinson’s disease
https://www.nhs.uk/conditions/parkinsons-diseaseWorld Health Organization (WHO) – Neurological disorders
https://www.who.int/health-topics/neurological-disorders
FAQ คำถามที่พบบ่อย
1. โรคพาร์กินสันคืออะไร?
เป็นโรคทางระบบประสาทที่เกิดจากสมองขาดโดพามีน ส่งผลต่อการเคลื่อนไหว
2. อาการหัวสั่น ขาสั่น แขนสั่นข้างเดียว ใช่พาร์กินสันไหม?
อาจใช่หรือไม่ใช่ ควรให้แพทย์วินิจฉัย
3. พาร์กินสัน มีกี่ระยะ?
โดยทั่วไปแบ่งเป็น 5 ระยะ ตั้งแต่ระยะเริ่มต้นถึงระยะสุดท้าย
4. โรคพาร์กินสัน อันตรายไหม?
ไม่อันตรายทันที แต่มีภาวะแทรกซ้อนหากไม่ดูแลเหมาะสม